Wat meer over de maanden  juli en augustus

 


Julius Caesar



Keizer Augustus

Juli, zevende maand.

Op 1 januari 45 v.Chr. trad de zogeheten Juliaanse kalender in werking. De oude Romeinse kalender liep op dat moment drie maanden achter op de werkelijkheid. Een jaar eerder had Julius Caesar de Alexandrijnse sterrenkundige Sosigenes gevraagd een oplossing voor dit probleem te bedenken. Hij stelde voor bij wet te regelen dat de jaren voortaan 365 dagen zouden tellen met om de vier jaar een schrikkeljaar van 366 dagen. Om de achterstand in te halen werd het jaar 45 v.Chr. opgerekt tot 445 dagen.

De invoering van de Juliaanse kalender was van groot belang. Dat vonden ook de tijdgenoten van Caesar en ter ere van de Romeinse staatsman werd de maand waarin hij was geboren in 44 v. Chr. omgedoopt tot Julius. De oude naam luidde Quintilis, ‘de vijfde’, aangezien het Romeinse jaar ooit in maart begon. In de middeleeuwen verdrong juli de oude Nederlandse naam, hooimaand, die was ingevoerd door Karel de Grote.

Gaius Julius Caesar werd op 12 of 13 juli 100 v.Chr. geboren

Behalve een groot strateeg en een sluw politicus, die tientallen miljoenen aan steekpenningen uitgaf, was Julius Caesar een zeer begaafd stilist. Hij schreef een taaltheoretisch werk waarin hij pleitte voor een streng rationeel taalgebruik, zonder ongebruikelijke en dichterlijke woorden. Zijn eigen koele, scherpe, sobere stijl geldt sinds eeuwen als voorbeeld van het klassieke ‘zuivere’ Latijn. Ook zijn bondigheid is beroemd: ooit kalmeerde hij een groep muitende soldaten die burgerrecht eisten met een toespraak van één woord: ‘Quirites’, dat wil zeggen: ‘Romeinse burgers’. Caesar werd op 15 maart 44 v.Chr. vermoord. De naam caesar werd door zijn opvolgers, te beginnen met Augustus, als een eretitel overgenomen en zou uiteindelijk als keizer in het Nederlands terechtkomen.

In 1582 werd de Juliaanse kalender bijgesteld. Door een kleine rekenfout was er een achterstand van elf dagen ontstaan, zodat paus Gregorius XIII [1572-1585] besloot de kalender in dat jaar van2 naar 14 september te laten springen. Sindsdien leeft het Westen volgens de gregoriaanse kalender.Er zijn echter nog altijd landen waar orthodoxe christenen de Juliaanse kalender gebruiken. 

E. Sanders (1993), Eponiemenwoordenboek.

Juli wordt ook hooimaand, medemaand, vennemaand of dondermaand genoemd.
(venne = weide), (mede = op honing gebaseerde drank)


Augustus, achtste maand.

Gaius Octavius werd op 23 september 63 v.Chr. geboren. Hij was het lievelingetje van zijn oudoom Julius Caesar - de man die zijn naam zou verbinden aan de maand juli. Toen Caesar in 44 v.Chr. werd vermoord, bleek hij de achttienjarige Octavius zelfs als zijn zoon te hebben geadopteerd.

Octavianus (zoals hij zichzelf noemde) deed een greep naar de macht en zette daarmee een strijd in gang die het Romeinse rijk jarenlang zou verscheuren. In 31 v.Chr. viel de beslissing: Octavianus versloeg zijn belangrijkste rivalen en maakte een einde aan de bloedige burgeroorlogen, waarmee hij in feite de eerste Romeinse keizer werd.

Toen de senaat Octavianus een eretitel wilde geven, had hij de keuze tussen ‘Romulus’ en ‘Augustus’. Romulus was volgens de overlevering de stichter en eerste koning van Rome, Augustus betekende zoveel als ‘gezegend, heilig, eerbiedwaardig’ en werd tot dan toe alleen gebruikt om zaken mee aan te duiden. Octavianus ontving zijn eretitel op 16 januari 27 v.Chr. en noemde zich voortaan Caesar Augustus.

Augustus was buitengewoon geliefd. Hij had een grote persoonlijke uitstraling. Op zijn tijdgenoten maakten vooral zijn heldere ogen veel indruk. Men vond hem knap, hoewel uit een beschrijving van Suetonius blijkt dat zijn kleine, slecht onderhouden tanden ver uit elkaar stonden en zijn wenkbrauwen in elkaar overliepen. De keizer voerde grote politieke, strategische en economische hervormingen door en begunstigde samen met zijn vriend Maecenas Romeinse dichters en schrijvers. 

In oude Nederlandse teksten is ‘Augustus’ dan ook te vinden in de betekenis ‘kunstbeschermer’, maar mecenas is hiervoor natuurlijk veel gebruikelijker. In 8 v.Chr. gaf Augustus toestemming de maand waarin hij tot consul was benoemd en waarin hij zijn belangrijkste overwinningen had behaald, naar hem augustus te noemen. Voorheen heette die maand sextilis (‘de zesde’), aangezien het Romeinse jaar ooit met maart begon. De nieuwe maandnaam kwam ook in het Germaans terecht. Daar werd hij eerst verbasterd tot oogst - dus ook het woord oogsten, voor het inzamelen van gewassen, gaat op keizer Augustus terug - maar dit raakte nog voor het einde van de 16de eeuw als maandnaam in onbruik. De vroegste Nederlandse bron voor augustus als maandnaam dateert van 1378. Overigens bleef men nog tot in de 18de eeuw August schrijven in plaats van augustus.

Keizer Augustus stierf op 19 augustus 14 n.Chr. Zijn stiefzoon en opvolger Tiberius aarzelde aanvankelijk om de eretitel over te nemen, maar accepteerde hem toch. Na Tiberius zouden vrijwel alle Romeinse keizers ‘Augustus’ bij hun naam voegen.

E. Sanders (1993), Eponiemenwoordenboek.

Augustus wordt ook oogstmaand, arenmaand, hittemaand of koornmaand genoemd.

Terug                                                                                     Terug